Początek wakacji, nowa praca, czysta karta. Psychologowie wyjaśniają, na czym polega EFEKT ŚWIEŻEGO STARTU

Ile razy obiecywaliśmy sobie, że zaczniemy ćwiczyć od poniedziałku albo zdrowiej się odżywiać od pierwszego dnia miesiąca? Z pozoru wygląda to jak zwykłe odkładanie zmian na później. Okazuje się, że nie jest to wyłącznie kwestia silnej woli. Psychologowie od lat opisują ten mechanizm.

Jak podaje czasopismo naukowe „Management Science”, efekt świeżego startu (Fresh Start Effect), opisali Hengchen Dai, Katherine L. Milkman i Jason Riis. W badaniu opublikowanym w 2014 roku naukowcy przeanalizowali między innymi dane z wyszukiwarki Google, informacje o wizytach na siłowniach oraz wyniki kilku eksperymentów behawioralnych. Wszystkie prowadziły do podobnego wniosku: ludzie znacznie chętniej podejmują ambitne cele wtedy, gdy w ich życiu pojawia się symboliczny nowy rozdział.

Nie chodzi o to, że konkretna data nagle zmienia nasze możliwości. Zmienia się sposób myślenia. Łatwiej oddzielamy przeszłość od przyszłości i przestajemy patrzeć na siebie przez pryzmat wcześniejszych niepowodzeń. Takie momenty naukowcy nazwali temporal landmarks, czyli psychologicznymi granicami w czasie.

Nie tylko Nowy Rok. Te momenty najmocniej pobudzają do zmian

Przez lata wydawało się, że największą moc mają noworoczne postanowienia. Tymczasem nasz mózg nie przywiązuje się wyłącznie do 1 stycznia. Dla jednych impulsem będą urodziny, dla innych przeprowadzka, nowa praca, pierwszy dzień wiosny czy nawet poniedziałek. Coraz częściej mówi się też o lecie. Wakacje zmieniają codzienny rytm, dlatego wiele osób właśnie wtedy wraca do aktywności fizycznej, zaczyna zdrowiej jeść albo postanawia wprowadzić nowe nawyki.

Dlaczego mózg lubi zaczynać od nowa?

Oddzielamy życie przed studiami od życia po studiach, czas przed przeprowadzką od tego, który nastąpił po niej, albo okres sprzed zmiany pracy od wszystkiego, co wydarzyło się później.

Taki podział pomaga nabrać dystansu do wcześniejszych porażek. Łatwiej pomyśleć, że nieudane próby należą już do przeszłości, a nowy etap daje kolejną szansę.

Jak wyjaśnia Katherine Milkman, współautorka badań, właśnie ten psychologiczny mechanizm sprawia, że nowe początki są tak skutecznym impulsem do działania.

– Efekt nowego początku opiera się na przekonaniu, że nie czujemy się tak idealnie z naszą przeszłością, jak byśmy chcieli. Zawsze dążymy do bycia lepszymi. A kiedy możemy pozbyć się wszystkich tych porażek i spojrzeć na wszystko z czystej karty, czujemy się bardziej zdolni i pcha nas to naprzód – powiedziała w rozmowie z portalem Strategy+Business.

To jednak tylko jedna strona medalu. Efekt świeżego startu działa przede wszystkim na poziomie motywacji, a ta z czasem... naturalnie słabnie.

Pierwszego dnia wszystko wydaje się łatwiejsze. Kupujemy karnet na siłownię, zapisujemy się na kurs językowy albo planujemy zdrowe posiłki. Kilka tygodni później wracają obowiązki, zmęczenie i brak czasu. Wtedy początkowy entuzjazm przestaje zwyczajnie wystarczać.

Wiele osób wpada w pułapkę czekania na kolejną symboliczną datę. Skoro nie udało się od stycznia, może uda się od pierwszego dnia wiosny. Jeśli nie od tego dnia, to może od początku wakacji.

Jak wykorzystać efekt świeżego startu na swoją korzyść?

Im bardziej konkretny plan, tym większa szansa, że motywacja nie zniknie po kilku dniach.

Znacznie łatwiej dotrzymać postanowienia: „W poniedziałki, środy i piątki o 18.30 idę na trening”, niż ogólnej deklaracji: „Będę więcej ćwiczyć”. Kiedy z góry wiemy, co, kiedy i gdzie mamy zrobić, podejmujemy mniej decyzji, a to zwiększa prawdopodobieństwo, że wytrwamy w nowym nawyku.

Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba czekać do 1 stycznia. Psychologiczny świeży start można stworzyć właściwie w dowolnym momencie.

Firmy wiedzą, jak wykorzystać efekt świeżego startu

Mechanizm ten dobrze znają także marki. Jak zwracają uwagę autorzy opracowania Nielsen Norman Group, najłatwiej zachęcić użytkownika do działania wtedy, gdy sam myśli o zmianie. Dlatego wiele aplikacji fitness proponuje rozpoczęcie wyzwania od poniedziałku albo pierwszego dnia miesiąca, platformy do nauki języków przypominają o nowych celach po wakacjach, a banki zachęcają do rozpoczęcia oszczędzania wraz z początkiem kolejnego miesiąca.

Projektanci produktów cyfrowych wykorzystują efekt świeżego startu również w inny sposób. Liczniki kolejnych dni, odznaki, krótkie wyzwania czy przypomnienia wysyłane w symbolicznych momentach mają pomóc utrzymać motywację, kiedy pierwszy zapał zaczyna słabnąć.