Państwowy instytut buduje polską AI. Ma jednak istotny problem

15-16 czerwca 2026 • Katowice • Międzynarodowe Centrum Kongresowe

Zarejestruj się

• Po roku działalności Instytut Badawczy IDEAS może pochwalić się takimi projektami dla administracji i sektora obronnego, jak Ośrodek Systemów Autonomicznych rozwijany z PGZ, system ARGUS do identyfikacji sprzętu wojskowego na zdjęciach satelitarnych czy system ExtrAct do analizy dokumentów administracyjnych.
• Największym wyzwaniem pozostaje jednak brak stabilnego finansowania. - Dotacje celowe są ważne, ale brakuje nam drugiej nogi finansowania, która dawałaby możliwość planowania badań na wiele lat - zaznacza prof. Piotr Sankowski.
• Instytut prowadzi też rozmowy o współpracy z biznesem, m.in. z Orlenem, Tauronem i Eneą. - Partnerstwa biznesowe są dla nas naturalnym rozszerzeniem tego, co robimy - podkreśla prof. Trzciński, dyrektor ds. badawczo-rozwojowych IDEAS.

Polska próbuje budować własny ekosystem sztucznej inteligencji - od infrastruktury obliczeniowej i projektów dla administracji po rozwój krajowych kompetencji badawczych.

W tym celu powołany został Instytut Badawczy IDEAS, państwowy ośrodek zajmujący się badaniami nad AI. Instytut powstał na bazie wcześniejszego projektu IDEAS NCBR. Przejściu do nowej formuły organizacyjnej towarzyszyły jednak dyskusje o przyszłości przedsięwzięcia, modelu finansowania i dalszym rozwoju państwowego ośrodka AI w Polsce.

Dziś, po roku działalności Instytutu Badawczego IDEAS, jego kierownictwo przekonuje, że etap organizacyjnych turbulencji udało się zamknąć, a instytucja przeszła do realizacji konkretnych projektów dla administracji, sektora obronnego i biznesu.

Jednocześnie przyznaje, że największym wyzwaniem pozostaje możliwość planowania działalności w perspektywie dłuższej niż jeden rok.

- Udało się i jesteśmy z tego bardzo zadowoleni - mówił na konferencji podsumowującej pierwszy rok działalności prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS.

Jak podkreślali przedstawiciele Instytutu, w ciągu roku udało się zbudować jeden z największych zespołów AI w Polsce. IDEAS zatrudnia dziś 123 pracowników, w tym 92 naukowców, oraz stworzył 16 grup badawczych zajmujących się m.in. cyberbezpieczeństwem, analizą obrazów medycznych, kryptografią, widzeniem komputerowym czy modelami językowymi.

Część zespołów ma już publikacje na najbardziej prestiżowych światowych konferencjach AI, a sama instytucja chce pełnić rolę integratora polskiego środowiska sztucznej inteligencji - łącząc naukę, biznes i administrację publiczną.

Kluczowy problem: brak stabilnego finansowania

Jednocześnie nie brakuje jednak wyzwań. Tym największym pozostaje finansowanie działalności Instytutu i możliwość planowania badań w perspektywie dłuższej niż jeden rok.

- Żeby przyciągnąć uznanego naukowca z zagranicy, chcielibyśmy móc powiedzieć: przez pięć lat masz zagwarantowane finansowanie na badania. Dzisiaj niestety nie jesteśmy w stanie tego zrobić - powiedział podczas konferencji prof. Piotr Sankowski.

Budżet IDEAS wynosi obecnie około 40 mln zł rocznie i opiera się głównie na rocznych dotacjach celowych z Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Cyfryzacji.

- Dotacje celowe są ważne i realizujemy dzięki nim bardzo ciekawe projekty o ogromnym znaczeniu, ale brakuje nam drugiej nogi finansowania, która dawałaby niezależność i możliwość planowania badań na wiele lat - mówił Sankowski.

Jak tłumaczył, obecny model finansowania utrudnia zarówno prowadzenie badań wysokiego ryzyka, jak i rekrutację specjalistów z zagranicy.

Kolejnym problemem rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce pozostaje niedobór wysoko wykwalifikowanych specjalistów - szczególnie osób łączących kompetencje badawcze i doświadczenie we wdrażaniu technologii.

Polska ma za mało specjalistów AI

- W Polsce wciąż produkujemy za mało wysoko wykwalifikowanych badaczy AI. To sprawia, że centra badawczo-rozwojowe wielkich firm często pełnią u nas rolę podwykonawców, a nie miejsc, gdzie powstają kluczowe technologie i własność intelektualna - ocenił prof. Piotr Sankowski.

Jak tłumaczył, problemem nie są dziś wyłącznie wynagrodzenia, ale przede wszystkim ograniczona liczba specjalistów zdolnych prowadzić zaawansowane badania i budować własne produkty technologiczne.

Przedstawiciele Instytutu zwracali uwagę, że globalne firmy technologiczne coraz mocniej interesują się Warszawą i Polską jako miejscem rozwoju sztucznej inteligencji, ale krajowy rynek nadal nie jest w stanie dostarczyć wystarczającej liczby ekspertów. Przy takiej konkurencji o specjalistów instytucje badawcze często przegrywają walkę o tych najlepszych.

- Słyszymy od rynku, że problemem nie jest nawet poziom wynagrodzeń, tylko brak podaży ludzi. Rekrutacja specjalistów AI trwa w Polsce znacznie dłużej niż w Dolinie Krzemowej - mówił Sankowski.

Polska chce ELLIS Institute

Jednym z najważniejszych celów strategicznych IDEAS pozostaje utworzenie w Polsce ELLIS Institute - instytutu działającego w ramach European Laboratory for Learning and Intelligent Systems, jednej z najważniejszych europejskich sieci badawczych AI.

Obecnie takie ośrodki działają jedynie w Tybindze (Niemcy) i Helsinkach (Finlandia). Zdaniem władz IDEAS powstanie takiej jednostki w Polsce byłoby przełomem dla krajowego sektora nowych technologii.

- Utworzenie takiego sztandarowego instytutu w Polsce naprawdę zaznaczyłoby nasze miejsce na mapie Europy jako bardzo zweryfikowanego partnera w ramach badań AI - mówił prof. Tomasz Trzciński, dyrektor ds. badawczo-rozwojowych IDEAS.

Warunkiem wejścia do elitarnej europejskiej sieci jest jednak zapewnienie długoterminowego finansowania na poziomie około 10 mln euro rocznie, którym Instytut mógłby samodzielnie zarządzać.

- Sieć ELLIS wymaga nie tylko odpowiedniego poziomu badań, ale też stabilności organizacyjnej i finansowej. Dotacje projektowe tego nie zapewniają - zaznaczył prof. Sankowski.

Przedstawiciele Instytutu podkreślali jednocześnie, że Polska ma obecnie bardzo dobrą pozycję w europejskim środowisku AI i może wykorzystać moment przyspieszenia inwestycji w sztuczną inteligencję w Europie.

Sztuczna inteligencja dla administracji i wojska

IDEAS rozwija obecnie kilka dużych projektów realizowanych wspólnie z administracją publiczną i sektorem obronnym. Jednym z najbardziej zaawansowanych jest ExtrAct - system automatycznej analizy aktów notarialnych i dokumentów administracyjnych wykorzystujący modele językowe.

Rozwiązanie zostało już wdrożone w jednym z urzędów miasta i ma przyspieszać pracę urzędników przy analizie dokumentów podatkowych i nieruchomościowych.

- Jesteśmy w stanie skrócić pracę urzędnika z godziny do kilku minut przy analizie jednego aktu notarialnego - mówił prof. Trzciński.

Jak tłumaczył, system automatycznie wyciąga z dokumentów najważniejsze dane dotyczące stron transakcji, powierzchni nieruchomości czy wartości transakcji, a skuteczność rozwiązania sięga nawet 95 proc.

Instytut podkreśla przy tym, że rozwijane rozwiązania mają być oparte na technologiach open source i działać lokalnie, bez konieczności przesyłania danych do zewnętrznych dostawców chmurowych.

Silnym kierunkiem rozwoju pozostają także projekty związane z bezpieczeństwem państwa. IDEAS współtworzy Ośrodek Systemów Autonomicznych razem z wojskowymi instytutami oraz Polską Grupą Zbrojeniową.

Celem projektu jest przyspieszenie wdrażania nowych technologii - w tym systemów AI, autonomicznych rozwiązań i dronów - do polskiej armii.

- Na świecie bardzo dużo innowacji powstało dzięki współpracy nauki z wojskiem. Tak było w przypadku DARPA i Doliny Krzemowej czy izraelskiego ekosystemu technologicznego - mówił prof. Trzciński.

Jak tłumaczył, nowy model ma skrócić proces testowania i wdrażania technologii dla armii z wielu miesięcy do zaledwie kilku tygodni.

Instytut rozwija również projekty związane z analizą zdjęć satelitarnych, cyberbezpieczeństwem oraz rozwiązaniami dla administracji publicznej, przygotowywanymi wspólnie z NASK i Ministerstwem Cyfryzacji. Część technologii ma docelowo trafić do usług państwowych, w tym aplikacji mObywatel.

IDEAS rozmawia z energetyką i przemysłem

Instytut chce także mocno rozwijać współpracę z biznesem. W toku są rozmowy z kilkoma firmami energetycznymi i przemysłowymi, wśród których są chociażby Tauron, Enea czy Orlen. Rozmowy dotyczą m.in. zastosowań AI w analizie danych, cyberbezpieczeństwie, wykrywaniu dezinformacji oraz automatyzacji procesów.

- Partnerstwa biznesowe są dla nas naturalnym rozszerzeniem tego, co robimy. Firmy wiedzą, że mamy kompetencje, ale proces przełożenia tego na konkretne projekty jest długi i wymaga budowania wzajemnego zaufania - mówił prof. Trzciński.

Jak podkreślały władze Instytutu, decyzje po stronie dużych korporacji i spółek Skarbu Państwa potrafią trwać nawet dwa lata, dlatego rozwój takich partnerstw wymaga cierpliwości i stabilności organizacyjnej.

IDEAS liczy jednak, że współpraca z biznesem stanie się jednym z filarów finansowania działalności Instytutu i pozwoli budować w Polsce bardziej dojrzały ekosystem sztucznej inteligencji.

- Bez połączenia nauki, administracji i przemysłu nie zbudujemy w Polsce silnego sektora AI. Chcemy być miejscem, które takie środowisko integruje - przekonywali przedstawiciele organizacji.

IDEAS chce budować własne moce obliczeniowe

Instytut podkreśla również, że rozwój krajowych kompetencji AI nie będzie możliwy bez własnej infrastruktury obliczeniowej. Dziś część projektów realizowanych jest z wykorzystaniem infrastruktury partnerów lub zewnętrznych zasobów, jednak docelowo IDEAS chce rozwijać własne moce obliczeniowe.

To szczególnie ważne w kontekście projektów związanych z bezpieczeństwem państwa i analizą wrażliwych danych.

- Nie możemy długoterminowo opierać się wyłącznie na wynajmowanych zasobach. Potrzebujemy własnej podstawowej infrastruktury obliczeniowej - wskazywał Sankowski.

Władze Instytutu podkreślają przy tym, że rozwijane rozwiązania mają być „suwerenne technologicznie”, czyli oparte na otwartych technologiach i działające lokalnie, bez konieczności przesyłania danych do zagranicznych dostawców chmurowych.

- Zależy nam, żeby rozwiązania były bezpieczne i żeby dane nie opuszczały organizacji czy instytucji publicznych - mówił prof. Tomasz Trzciński.

Wątek ten wpisuje się w szerszą europejską debatę o budowie własnej infrastruktury AI, centrów danych i tzw. suwerennej sztucznej inteligencji, uniezależniającej Europę od największych amerykańskich dostawców technologii.

Temat ten znalazł się także w agendzie CyberSec Expo&Forum. To największe forum cyberbezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej odbędzie się w Katowicach w dniach 15-16 czerwca 2026 r. w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach.