Steven Spielberg’in İfşa Günü, Sophy Romvari’nin Mavi Balıkçıl filmleri vizyona: Evrende yalnız değiliz

Steven Spielberg çocukluğundan beri gökyüzüne bakmaktan hiç vazgeçmedi, dünya dışı varlıkların yaşamına hep ilgi, hayranlık duydu. Babasıyla bir yaz gecesi tanık olduğu meteor yağmurunun olağanüstü görüntüsü onu derinden etkiledi. Son filmi aksiyon-bilimkurgu İfşa Günü’nde bazı şeylerin değiştiğini fark ederiz . 1970’lerin hayalleri kayboldu, yerini 24 saat yayın yapan haber kanallarının sahte görüntüleri, bilgi kirliliği, yapay zeka, askeri videolar, sosyal medyanın çarpıtılmış haberleri aldı. 79 yaşındaki yönetmen evrendeki bilinmeyenlere her zaman ilgi duyduğunu açıkladı:

’Neler olup bittiğini hep merak ettim. Yalnız mıyız, değil miyiz? Eğer yalnız değilsek bu bize neden söylenmedi?’. İfşa Günü’nde Spielberg Amerikan hükümetlerince uzun yıllardır saklanan sırların, gizli bilgilerin kamuoyuna açıklanmasını ister, gerçek nedir sorusunu sorar. Film, insanlık- dünya dışı uygarlıklarteknolojiyi aktaran Üçüncü Türle Yakınlaşmalar (1977), E.T. (1982), Yapay Zeka (2001) filmlerinin karışımından, yönetmenin 50 yıllık tutkusundan oluşuyor. New York Times’ta “Pentagon’un Gizemli Ufo Programı” başlıklı makaleyi (2017) okuduktan sonra yönetmenin merakı yeniden depreşti. Gerçek olaylardan, 1947’deki Roswell vakası, 60’larda uçan dairenin tarlada oluşturduğu geometrik desenlerden yola çıkan senarist David Koepp gerçekçi doğruluk için 42 ayrı senaryo yazdı. Gizli arşivler, dijital komplolar, kaçan ve saklanan tanıklar, federal ajanlar, gizli örgütler, derin devlet, seçilmiş kişiler, takip sahnelerini izlerken yüksek bütçeli yapımın uzaylılardan çok gerçekle olan ilişkimizi sorguladığını görürüz.

GERÇEĞİN PEŞİNDE

Kimsenin inanmadığı kurumlar, hükümetlerin gizlediği belgeler, herkesin kendi gerçeğini kurduğu dünyada dünya dışı varlıklar ikincil konumdadırlar. Karşımızda her şeye güvenini, inancını yitirmiş bir toplum vardır. Halk gerçeği öğrenmeye hazır mıdır? Finale doğru Spielberg hayranlık ve inanç arasındaki çizgiyi bulanıklaştırır. Tren sahnesiyle Duel (1971), Fabelmanlar (2022) filmlerine gönderme yapar. Kameraman Janusz Kaminski’nin 70 mm formatlı geniş görüntüleri, akıcı mercek parlamaları, ışık hüzmeleri, aksiyon sahnelerinin mükemmeliği gizemli atmosferi güçlendirir.

Üçüncü Türle Yakınlaşmalar’ı çekerken NASA’dan sorularını yanıtlamayı reddeden, filmin iptalini isteyen 20 sayfalık bir mektup aldığını belirten yönetmen “Bu ortada şüpheli bir şeyler var demektir” açıklamasını yapmıştı. “Yarın, gelecek için hazır mıyız”? Spielberg, gerçeğin insanlığı özgürleştirmeyeceğini, alışılmış koruyucularımızdan yoksun bırakacağını öne sürer. Evrende yalnız değilsek insanlık bunu bilmeli çünkü bu gerçek 7 milyar insana ait. Emily Blunt, Josh O’Connor, Colin Firth, Colman Domingo, Eve Hewson’ın oynadığı, müziğini emekli besteci John Williams’ın yaptığı İfşa Günü gerçekle, inançla, güvenle, geleceğimizle ilgili çok önemli sorgulamalar yapar.

BELLEK DEĞİŞKENDİR

1990’larda 8 yaşındaki Sasha, üç kardeşi, anne ve babasıyla büyüleyici doğanın çevrelediği Vancouver Adası’na taşınır, burası adeta cennet gibidir. Kanadalı Macar yönetmen Sophy Romvari belleği ve hayal gücünü birleştirerek kendi çocukluğunu anlatır. Zihinsel engelli abisi Jeremy’den ötürü aile bocalar. Jeremy’nin Sasha’ya hediye ettiği balıkçıl anahtarlık sevgiyi simgeler, Jeremy yalnız bir kuş olan balıkçıl gibidir, ailesinden kopuktur. Anne-baba oğulları için her şeyi dener, hiçbir şey işe yaramaz. Romvari duygu sömürüsü yapmadan dramı, çaresizliği minimalist, duyarlı bir anlatımla aktarır.

Sasha abisinin hastalığını anlamadan onu uzaktan gözlemler. 20 yıl sonra yönetmen olan Sasha belgeselinde çocukluğunu anlamdırmaya çalışır, anılar kolayca hatırlanmaz, değişkendirler. Yönetmen bilerek Jeremy’yi uzakta, ayrık gösterir. Puslu yaz renkleri, hüzmeler, doğanın sesleri etkileyicidir. Geniş planlar iletişimsizliği yansıtır. Ailenin sessiz çöküşüyle adanın güzelliği çelişir. Hüzünlü anıları bütünüyle hatırlamak olanaksızdır, sorular hep olacaktır. Eylül Güven, Amy Zimmer, Edik Beddoes, Iringo Reti, Adam Tompa’nın oynadığı psikolojik dram yetkin bir ilk film.