Zeytinyağı kalitesinde iklim belirleyici oldu

MELTEM GÜNEŞ / ANKARA - Çalışmada, zeytin yetiştiriciliğinde sıcaklık ve yağış gibi iklimsel faktörlerin belirleyici rol oynadığı, aşırı sıcaklık ve soğuk streslerinin verim ve kalite üzerinde olumsuz etkiler yarattığı belirtildi.

Kalitede sapma

Gelecekteki iklim projeksiyonları, zeytin ağacı gibi çok yıllık bitkiler üzerinde su kaynaklarının azalması, fizyolojik süreçlerin bozulması, fenolojik zamanlamaların kayması ve nihai ürün verim ile kalite parametrelerinde düşüş gibi çok yönlü olumsuz etkilerin ortaya çıkabileceğini gösterdiğine vurgu yapıldı.

Çalışmaya göre, özellikle Akdeniz iklim kuşağında yaygın olarak yetiştirilen zeytin türleri açısından, sıcaklık artışları ve buharlaşma oranlarındaki yükselme, büyüme mevsiminin uzamasına, çiçeklenme dönemlerinin kaymasına ve meyve olgunlaşmasının hızlanmasına neden olacak. Bu durum da hasat zamanlamasında değişikliklere yol açarak, ürünün olgunluk düzeyi ile kalite özelliklerini olumsuz yönde etkileyebilecek. Tüm bu olumsuzluklar meyve gelişimini ve dolayısıyla zeytinyağının kimyasal bileşimini etkileyerek kalite parametrelerinde sapmalara neden olabilecek.

Türkiye üretimde istikrarlı

Dergideki verilere göre, Türkiye küresel zeytinyağı üretimindeki payını son 35 yıl içinde yüzde 5.5’ten yüzde 13 seviyesine çıkardı. Dünya toplam zeytinyağı üretimi 1990’da 1.4 milyon ton seviyesindeyken, 2021’de 3.5 milyon ton zirvesine ulaştı, sonrasında 2023’te 2.5 milyon tona geriledi ve 2024-2025’te tekrar 3.4 milyon ton seviyesine yükseldi.

Zeytinyağı üretiminde dünya devi olan İspanya, miktar olarak açık ara lider konumunu korumasına rağmen oransal olarak üretimdeki payını 35 yıllık süreç içinde yüzde 44 seviyesinden yüzde 38’e düşürdü. İtalya, 1990’lardan itibaren 300-500 bin ton bandında istikrarlı bir üretim profili sergileyerek küresel üretimde ikinci sırada yer alıyor. Yunanistan’ın üretimi 200-400 bin ton aralığında dalgalanırken, Türkiye 200-400 bin ton kapasiteyle AB dışında en büyük üretici olarak öne çıktı.

ZEYTİN İÇİN UYUM HARİTASI

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) Ar-Ge çalışmalarını sürdürürken, zeytinin iklim krizine uyum haritası çıkarıldı. Üreticilerin hangi bölgede hangi çeşidi dikmeleri gerektiğine ışık tutularak, Türkiye’deki tescilli zeytin çeşitleri kuraklığa dayanıklılık seviyelerine göre şu üç ana gruba ayrıldı:

1 - Kuraklığa Dayanıklı Çeşitler: Butko, Çekişte, Memecik, Sarı Yaprak, Kara Yaprak, Kiraz, Girit, Satı.

2 - Kuraklığa Orta Düzey Dayanıklı Çeşitler: Domat, Ödemiş Eşek, Tekirdağ Çizmelik, Sarı Ulak, Erdek Yağlık.

3 - Kuraklığa Hassas Çeşitler: Gemlik, Görvele, Ayvalık, Sinop No:2, İzmir Sofralık, Marentelli, Samanlı.