Yapay zekanın su ihtiyacı bizi geçti

Birleşmiş Milletler’in yeni raporu, yapay zekanın çevresel maliyetlerine dikkat çekti. Rapora göre yapay zeka sistemlerinin enerji tüketimi 2030’a kadar ikiye katlanabilir, dünya elektriğinin yüzde 3’ünü kullanabilir ve veri merkezlerinin soğutma ihtiyacı, insanlığın yıllık içme suyu ihtiyacını aşabilecek seviyeye çıkabilir.

Yapay zekanın hızla yaygınlaşması, yalnızca teknoloji dünyasında değil çevre politikalarında da yeni bir tartışma başlattı. Birleşmiş Milletler’in yeni raporu, yapay zeka modellerinin daha verimli hale gelmesinin tek başına çevresel yükü azaltmayabileceği uyarısında bulundu.

Rapora göre yapay zeka sistemlerinin kullanım alanı genişledikçe, daha verimli modeller daha düşük maliyetle daha fazla kullanılacak. Bu da toplam enerji, su ve kaynak tüketiminin azalması yerine artmasına neden olabilir.

VERİ MERKEZLERİ BÜYÜYOR

Raporda, veri merkezlerinin geçen yıl Suudi Arabistan kadar elektrik tükettiği belirtildi. Suudi Arabistan, dünyanın en büyük elektrik tüketicileri arasında yer alıyor.

2030’a kadar yapay zekanın elektrik kullanımının ikiye katlanabileceği, bu tüketimin dünya elektriğinin yüzde 3’üne ulaşabileceği tahmin ediliyor. Aynı senaryoda yapay zeka kaynaklı emisyonların İngiltere’nin yıllık emisyonlarına yaklaşabileceği ifade ediliyor.

Raporda ayrıca bu karbon ayak izini dengelemek için 10 yıl boyunca büyütülecek 6,7 milyar ağaca ihtiyaç duyulabileceği vurgulandı.

Su tüketimi de en kritik başlıklardan biri. Veri merkezlerinin soğutma için 9,3 trilyon litre suya ihtiyaç duyabileceği, kullanılan alanın ise Meksiko’nun yaklaşık 10 katına yaklaşabileceği belirtiliyor.

VERİMLİLİK TUZAĞI

Rapor, yapay zekada “nasıl olsa modeller daha verimli olacak” düşüncesinin yanıltıcı olabileceğini savunuyor. Bu noktada ekonomide “Jevons paradoksu” olarak bilinen ilkeye dikkat çekiliyor.

Bu ilkeye göre bir teknolojinin daha verimli hale gelmesi, o kaynağın daha az değil daha fazla kullanılmasına yol açabiliyor. 19’uncu yüzyılda kömür kullanımında gözlenen bu etki, bugün yapay zeka için yeniden gündemde.

Yapay zeka modelleri ucuzladıkça ve daha erişilebilir hale geldikçe, metin yazımından kod üretimine, görselden videoya kadar çok daha fazla görevde kullanılacak. Bu da tek tek işlemlerin daha verimli olmasına rağmen toplam çevresel yükün artabileceği anlamına geliyor.

Rapora göre hangi modelin, hangi görev için kullanıldığı da önemli. Basit bir metin üretimiyle yüksek çözünürlüklü video üretimi aynı enerji ve su maliyetine sahip değil.

KÜRESEL EŞİTSİZLİK UYARISI

BM raporu, yapay zeka altyapısındaki küresel eşitsizliğe de dikkat çekiyor. Yapay zekaya özel bulut altyapısına sahip ülke sayısının yalnızca 32 olduğu, kapasitenin yüzde 90’ının ise ABD ve Çin’de toplandığı belirtiliyor.

Bu durum, yapay zeka sistemlerini geliştiren ve kontrol eden ülkelerle yalnızca kullanan ülkeler arasındaki dijital uçurumu büyütebilir. Rapora göre bazı ülkeler yapay zekadan ekonomik fayda sağlarken, diğerleri maden çıkarma, elektronik atık ve çevresel yük gibi maliyetlerle daha fazla karşı karşıya kalabilir.

Rapor, sorumlu yapay zeka kullanımı için şeffaflık, tasarımdan itibaren verimlilik, adalet, yaşam döngüsü sorumluluğu, küresel iş birliği ve sürdürülebilir kullanım ilkelerinin benimsenmesi gerektiğini savunuyor.

Uzmanlara göre yapay zekanın yalnızca ne kadar güçlü olduğu değil, hangi çevresel bedelle çalıştığı da artık teknoloji politikalarının merkezinde yer almalı. BM raporu, yapay zeka yarışının enerji, su ve doğal kaynak planlamasından bağımsız düşünülemeyeceğini açık biçimde ortaya koyuyor.