Onderzoek waarschuwt dat de helft van de jongeren kunstmatige intelligentie gebruikt om over hun geestelijke gezondheid te praten: dit zijn de risico's hiervan

Wat begon als hulpmiddel voor huiswerkbegeleiding of het samenvatten van teksten, ontwikkelt zich tot een nieuw soort 'digitale vertrouweling'. Uit een onderzoek van het psychologieprogramma van de Manuela Beltrán Universiteit (UMB) blijkt dat de helft van de jonge Colombianen met een kunstmatige intelligentie (AI) over hun geestelijke gezondheid heeft gesproken – of wil spreken.

Volgens het onderzoek heeft 26% van de respondenten al tools zoals ChatGPT of Gemini gebruikt om over hun emoties te praten, terwijl nog eens 26% van plan is dit in de toekomst te doen. In totaal is 51% van de jongeren bereid hun meest intieme gedachten aan een machine toe te vertrouwen.

"Jongeren gebruiken AI om over geestelijke gezondheid te praten omdat het toegankelijk is, minder oordelen toelaat en anonimiteit biedt", legt onderzoeker Hans Acero uit, expert van het Psychologieprogramma van de UMB. "Vanuit hun perspectief is het goedkoper om een ​​kunstmatige intelligentie te raadplegen dan een professional."

Voor onderzoekers wordt deze trend niet alleen gedreven door nieuwsgierigheid om nieuwe technologieën uit te proberen, maar eerder door een verschuiving in de manier waarop jongere generaties hun emotionele welzijn beheren. "AI ontwikkelt zich tot een hulpmiddel dat mensen direct contact biedt: het oordeelt niet, brengt geen kosten met zich mee en vereist geen afspraken. Daarom wordt het gebruik ervan uitgebreid naar directe consulten over emoties of psychische problemen", voegde Acero eraan toe.

De meest voorkomende onderwerpen zijn angst, verdriet, stressmanagement en problemen met het zelfvertrouwen. 19,2% van de jongeren vraagt ​​advies over hoe ze angst in het openbaar kunnen verminderen of hoe ze met frustraties op school kunnen omgaan; 15,7% vraagt ​​naar slaap of ontspanning; en 14,7% vraagt ​​naar de verschillen tussen stress, verdriet, angst en nostalgie.

In het onderzoek werd ook onderzocht hoe betrouwbaar jongeren de antwoorden van kunstmatige intelligentie vinden. 37% van de respondenten gaf aan het advies alleen op te volgen als ze het met een mens verifiëren; 32% volgt het op als het "logisch klinkt"; en 30% gaf aan AI niet te vertrouwen en liever met een echt persoon te praten.

Ondanks deze schijnbare voorzichtigheid is één statistiek cruciaal: 62% van de jongeren erkent dat machines menselijke emoties niet begrijpen, maar ze simpelweg simuleren. Velen zien ze echter nog steeds als een snel alternatief voor de kosten, het gebrek aan afspraken of de moeilijke toegang tot professionals in de geestelijke gezondheidszorg.

73% van degenen die deze tools hebben gebruikt, heeft dat slechts één of twee keer gedaan, om snel stoom af te blazen. De belangrijkste redenen om voor AI te kiezen in plaats van een psycholoog zijn 24/7 beschikbaarheid (17,9%), anonimiteit en gebrek aan oordeelsvermogen (13,6%), gereduceerde of gratis kosten (13,6%) en simpelweg nieuwsgierigheid om het uit te proberen (12,7%).

Onderzoekers van de Manuela Beltrán Universiteit waarschuwen dat kunstmatige intelligentie weliswaar een directe hulp lijkt, maar professionele interventie niet kan vervangen. Tot de ernstigste risico's behoren het onvermogen om klinische aandoeningen of suïcidaal risico te detecteren, de mogelijkheid om algemeen of ongepast advies te geven, en het totale gebrek aan emotionele steun of follow-up.

Bovendien waarschuwen ze voor een stil effect: het versterkt emotionele isolatie. "Je praat, maar je maakt geen verbinding", vat het rapport samen, en merkt op dat deze gesprekken met algoritmen de illusie van kameraadschap kunnen creëren zonder een echte of empathische verbinding te bieden.

De studie demoniseert het gebruik van AI niet, maar benadrukt wel de noodzaak van een weloverwogen gebruik ervan. Deskundigen raden aan om het alleen als hulpmiddel te gebruiken, nooit als vervanging voor therapie. Ze adviseren ook om altijd een professional te raadplegen over de reacties, het gebruik ervan te vermijden als emoties verergeren en, bovenal, het niet de enige uitlaatklep voor emotionele ontlading te maken.

“AI reageert, maar begeleidt niet”, concludeert het document, dat benadrukt dat emotioneel welzijn menselijke aanwezigheid, actief luisteren en professionele ondersteuning vereist.

Het rapport bevat een lijst met signalen die aangeven wanneer het nodig is om daadwerkelijk therapeutische hulp te zoeken. Deze omvatten verdriet, angst of prikkelbaarheid die langer dan twee weken aanhoudt; slaapproblemen, studieproblemen of sociale problemen; terugkerende gedachten of een gevoel van leegte; en vooral gedachten aan zelfbeschadiging of dat "niets de moeite waard is".

In die gevallen is het advies duidelijk: ga niet verder met de AI, maar ga naar een professional in de geestelijke gezondheidszorg.

Onderzoek van de Manuela Beltrán Universiteit brengt een groeiend fenomeen aan het licht: de digitalisering van emotionele uitingen. In tijden van empathische algoritmes en virtuele counselors herinneren experts ons eraan dat geestelijke gezondheid een bij uitstek menselijk domein blijft.

Journalist Milieu en Gezondheid